1. Borsa İstanbul Neden Düştü? Dalgalanmanın Arka Planı
Borsa İstanbul BIST 100 endeksi, gerek küresel risk iştahındaki zayıflama gerekse para politikası faiz kararları, döviz kurlarındaki hareketlilik ve fon tasfiye süreçlerinin yarattığı likidite transferleri nedeniyle sert satış dalgalarıyla karşılaşabilmektedir.
Piyasalarda belirsizlik arttığında kurumsal fonlar ve yerli kredili hesaplar nakde geçmek amacıyla yoğun satış gerçekleştirmekte, bu da endeksin kritik destek seviyelerini test etmesine yol açmaktadır.
2. Devre Kesici (EAM) Nedir ve Nasıl Çalışır?
Borsa İstanbul'da yatırımcıların aşırı dalgalanmalardan ve panik kararlarından korunması amacıyla Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi (EAM) uygulanmaktadır. Mekanizma şu şekilde işler:
- %5 Seviyesi: BIST 100 Endeksinin gün içerisinde önceki gün kapanışına göre %5,00 veya daha fazla düşmesi halinde otomatik devreye girer. Pay Piyasasındaki tüm sıralarda işlemler anında durdurulur.
- Emir Toplama Aşaması: İşlemlerin durdurulmasının ardından piyasa 20 dakika boyunca tek fiyat yöntemiyle yeni emir toplar. Bu sürede yatırımcılar panikten uzaklaşıp rasyonel karar alabilir.
- Eşleştirme ve Sürekli İşlem: 20 dakikalık emir toplama sonrası yaklaşık 5 dakikalık eşleştirme yapılır ve piyasa normal işlem akışına döner.
- %7 Seviyesi: Endeks düşüşünü sürdürerek %7,00 seviyesine ulaşırsa ikinci devre kesici tetiklenir. Eğer saat 17:30 veya sonrasındaysa seans sürekli işleme açılmadan tek fiyatla gün sonlandırılır.
3. Dalgalı Piyasalarda Yatırımcının Hayatta Kalma Kuralları
Piyasa kırmızıya boyandığında profesyonel yatırımcıların uyguladığı 4 temel strateji:
- Kredili ve Kaldıraçlı İşlem Taşımayın: Sert düşüşlerde teminat tamamlama çağrısı (Margin Call) gelerek hisselerinizin aracı kurumca en dipten zorunlu satılmasına engel olun.
- Portföyde Nakit Tamponu Tutun: Portföyünüzün en az %20-30'luk kısmını Para Piyasası Fonlarında (PPF) tutarak kriz anlarında dipten kaliteli şirketleri kademeli toplama gücünü koruyun.
- Şirketin Temel Rasyolarına Odaklanın: Endeks düşerken borçsuz, döviz fazlası olan, F/K ve PD/DD çarpanları ucuzlayan sanayi ve ihracatçı devler krizden ilk çıkan hisseler olur.
- Tabana Panik Satış Emri Göndermeyin: Devre kesici açılışlarında oluşan geçici panik fiyatları çoğu zaman gün içinde veya ertesi gün tepki alımlarıyla toparlanır.
4. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi (EAM), BIST 100 endeksinin gün içinde önceki gün kapanışına göre belirli oranlarda (%5 ve %7) değer kaybetmesi durumunda tüm Pay Piyasasında işlemlerin geçici olarak durdurulması ve tek fiyatla emir toplanması mekanizmasıdır.
Birinci seviye (%5) devre kesicide Pay Piyasasında işlemler 20 dakika boyunca durdurulur ve emir toplama aşamasına geçilir. Ardından eşleştirme yapılarak sürekli müzayedeye dönülür. Toplam seans kesintisi ortalama 30 dakikayı bulur.
Endeksin düşüşü %7'ye ulaşırsa ikinci seviye devre kesici tetiklenir. Seansın kalan süresi ve saat dilimine göre (saat 17:30 sonrası ise) seans o gün için kapatılabilir veya ertesi güne kadar sürekli işlem durdurulabilir.
Kredili (kaldıraçlı) hisse pozisyonu taşımaktan kaçınmalı, panikle tabandan satış emri göndermek yerine şirketin temel rasyolarını (F/K, PD/DD, borçluluk) incelemeli ve portföyün en az %25-30'unu nakit veya para piyasası fonlarında tutmalıdır.
Borsa İstanbul A.Ş. lisans ve mevzuat kuralları uyarınca sitemizde yer alan BIST hisse ve endeks verileri en az 15 dakika gecikmeli olarak sunulmaktadır.